Powrót do strony głównej.

ENCYKLOPEDIA aa - an
ENCYKLOPEDIA an - az
ENCYKLOPEDIA az - br
ENCYKLOPEDIA br - da
ENCYKLOPEDIA da - ek
ENCYKLOPEDIA ek - ir
ENCYKLOPEDIA ir - ke
ENCYKLOPEDIA ke - ma
ENCYKLOPEDIA ma - ne
ENCYKLOPEDIA ne - po
ENCYKLOPEDIA po - sk
ENCYKLOPEDIA sk - ży



Brema - region administracyjny w Niemczech (land) powierzchnia: 400 km kw. główne miasta: Brema i Bremerhaven ludność: 652 tysiące (1988)

Bretania - region w północno-zachodniej Francji na Półwyspie Bretońskim między Zatoką Biskajską a kanałem La Manche powierzchnia: 27200 km kw. ludność: 2767 tysięcy (1987) stolica: Rennes departamenty: Côtes-du-Nord, Finistére, Ille-et-Vilaine, Morbihan gospodarka: rejon głównie hodowlany

Breżniew - Leonid, 1906-1982. Polityk radziecki; protegowany Stalina i Chruszczowa, doszedł do władzy (wraz z Kosyginem) po zmuszeniu Chruszczowa do ustąpienia; sekretarz generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (1964-82) i prezydent 1977-82; konserwatysta w polityce wewnętrznej; doprowadził ZSRR do statusu supermocarstwa militarnego i politycznego, rozszerzając jego wpływy w Afryce i Azji

Bristol - port i ośrodek administracyjny hrabstwa Avon, w południowo-zachodniej Anglii; ludność 370300 (1991); przemysł lotniczy, maszynowy, elektroniczny, tytoniowy, chemiczny, papierniczy, stoczniowy; stare doki przebudowane dla potrzeb mieszkaniowych; Muzeum Ratownictwa Morskiego; nowe centrum ze stacją kolejową Brunel's Temple Meads; grobla przez Avon poprawiająca warunki wodne

Brno - miasto w środkowych Czechach; ludność 388 tysięcy (1991); przemysł chemiczny, zbrojeniowy, tekstylny, maszynowy; dawniej stolica Moraw

Broadway - główna ulica Nowego Jorku, prowadząca z Manhattanu przez Time Square i 42. Ulicę; w sercu dzielnicy teatrów; nowojorskie teatry ulokowane poza Broadway'em nazywa się off-Broadway; te mniejsze i usytuowane jeszcze dalej - off-off-Broadway

Brodski - Josif. 1940-. Poeta rosyjski; wyemigrował do USA w 1972; jego dzieła, często poruszające temat zesłania, podziwiane są za oszczędność języka, a szczególnie za niedopowiedzenia; tworzy w języku angielskim; literacka Nagroda Nobla w 1987, tytuł amerykańskiego Poet Laureate w 1991

bronchit - zapalenie układu oddechowego, spowodowane wirusową infekcją, jak przeziębienie lub grypa; zanieczyszczenie powietrza, w tym dym papierosowy, wzmaga bronchit, powodując podrażnienie błony śluzowej, powstawanie dużych ilości wydzieliny i przeciągły kaszel.

Bronson - Charles, (właściwie Charles Bunchinsky) 1921-. Amerykański aktor filmowy; występował głównie w pełnych przemocy filmach sensacyjnych, takich jak Życzenie śmierci (1974); grał również w Siedmiu wspaniałych (1960)

Bruksela - stolica Belgii; ludność 974 tysiące (1987) w tym 80% mówiących po francusku, flamandzki jest głównie językiem przedmieść; siedziba władz

brydż - gra w karty wywodząca się z wista, spopularyzowana przez brytyjskich urzędników w Indiach około 1900; sprowadzona do Anglii w 1903; turniej w Portland Club od 1908; rozgrywana w dwóch formach: brydż licytacyjny i brydż kontraktowy.

BSE - (skrót od ang. bovine spongiform encephalopathy), bydlęca encefalopatia gąbczasta, choroba bydła, powodująca gąbczaste zmiany w mózgu; zaobserwowano ją dotąd wyłącznie w Wielkiej Brytanii, gdzie od pierwszego rozpoznania w XI 1986 do IV 1991 zanotowano ponad 26 tysięcy przypadków; nieznany jest ustrój wywołujący BSE; nie może to być zwykły wirus, ponieważ jest znacznie odporniejszy na działanie substancji chemicznych i ciepła, nie jest widzialny nawet pod mikroskopem elektronowym, nie nadaje się do hodowli tkankowej i zapewne nie wywołuje reakcji obronnyc

Budapeszt - stolica Węgier, miasto nad Dunajem; ludność 2115 tysięcy (1989); przemysł chemiczny i tekstylny; na prawym brzegu rzeki leży Buda, stolica Węgier od 1867; Peszt przyłączono w 1872.

Budda - (Oświecony), tytuł księcia Siddharthy Gautamy, 563-483 p.n.e. Przywódca religijny, założyciel buddyzmu; urodzony w Lumbini w Nepalu; w wieku 29 lat porzucił rodzinę i dostatnie życie, pragnąc uciec przed materialnymi ciężarami egzystencji; po 6 latach odosobnienia zdał sobie sprawę, że ascetyzm nie prowadzi do niczego, i wybrał drogę pośrednią - medytację; oświecenia doznał pod drzewem Bo niedaleko Gaja w Biharze w Indii; nauczanie rozpoczął w Benares, założył zakon (sangha); resztę życia spędził wędrując po północnych Indiach; zmarł w Kusinagarze w stanie Uttar

buddyzm -jedna z wielkich światowych religii, wywodząca się z Indii, powstała około 500 p.n.e.; oparta na nauce Buddy, uważanego za jedną z kilku istot oświeconych; w buddyźmie nie ma bogów; główną doktryną jest karma: dobre lub złe czyny spotykają się z odpowiednią reakcją - nagrodą lub karą, w życiu obecnym lub w długim łańcuchu wcieleń reinkarnacyjnych; główne odmiany buddyzmu to: therawada (lub hinajana) w południowo-wschodniej Azji, mahajana w północnej Azji, lamaizm w Tybecie oraz zen w Japonii; symbolem buddy, jest kwiat lotosu; na świecie jest około 47,5 mln wyznawców Buddy.

Buenos Aires - stolica i gówne miasto przemysłowe Argentyny na południowym brzegu Rio de la Plata; ludność (1991) 2961 tysięcy, metropolia 7950400; założone w 1546; stolica od 1853

Bug - rzeka w Polsce i na Ukrainie, lewy dopływ Narwi (do 1962 traktowana jako dopływ Wisły); długość 772 km, w Polsce 587 km; źródła na Wyżynie Podolskiej - Ukraina; częściowo wyznacza granicę z Białorusią

Bukareszt - stolica i największe miasto Rumunii; ludność 1976 tysięcy (1985); aglomeracja Bukaresztu ma powierzchnię 1520 km kw. i 2273 tysięcy mieszkańców; początkowo cytadela wybudowana przez Vlada Draculę w celu powstrzymania inwazji otomańskiej w XIV wieku; stolica księstwa wołoskiego od 1698, a Rumunii - od 1861; podczas rewolucji rumuńskiej w 1989 na ulicach Bukaresztu toczyły się krwawe walki

bulimia - (gr. - ośli głód), stan ciągłego, nie kontrolowanego głodu; uważany za przejaw stresu i depresji; występuje przeważnie u młodych kobiet; połączona z wymiotami i nadmiernym wydzielaniem śliny nazywa się Bulimia nervosa.

Bułgaria - Republika Bułgarska (Republika Byłgarija) powierzchnia: 110912 km kw. stolica: Sofia miasta: Płowdiw, Ruse, porty czarnomorskie: Burgas i Warna warunki naturalne: niziny na północy i południowym-wschodzie, rozdzielone przez góry, które pokrywają 3/4 powierzchni kraju środowisko naturalne: zanieczyszczenia spowodowały wyginięcie wielu gatunków ryb w Morzu Czarnym; spaliny w Sofii dwukrotnie przekroczyły normę stężenia zanieczyszczeń w powietrzu akceptowaną przez medycynę głowa państwa: Żelju Żelew od 1990 szef rządu: Luben Berow od 1992 system polityczny: republika demokratyczna gospodarka: towary eksportowe: tekstylia, skóra, chemikalia, metale nieżelazne, drewno, sprzęt mechaniczny, papierosy i tytoń (największy światowy eksporter) waluta: lewa ludność: 8990 tysięcy (1990), w tym około 900 tysięcy-1500 tysięcy rdzennych Turków skoncentrowanych na południu i północnym wschodzie; roczny przyrost naturalny: 0,1% język: bułgarski, turecki religia: wschodni kościół prawosławny 90%, sunnici 10% dochód narodowy: 25,4 mld dolarów (1987); 2836 dolarów na osobę

Burgundia - region Francji składający się z departamentów Cote-d'Or, Ničvre, Suone-et-Loire i Yonne; stolica Dijon; powierzchnia 31600 km kw., ludność 1607 tysięcy (1986);

Burton Richard - (właściwie R. Jenkins) 1925-1984. Walijski aktor filmowy i teatralny, o głębokim, dramatycznym głosie; występował w filmach wraz z żoną Elizabeth Taylor: Kleopatra (1962), Kto się boi Virginii Woolf (1963); późniejsze filmy to m.in.: Equus (1977) i Rok 1984

business plan - plan postępowania mający zapewnić powodzenie przedsięwzięcia finasowego, uwzględniający charakter produkcji lub usług, szacunkowy potencjał rynkowy, ekspertyzy dokonane w firmie, prawdopodobny zysk z inwestycji itp.

butan - C4H10 gazowy węglowodór szeregu homologicznego alkanów, stosowany w zapalniczkach i butlach gazowych; wzorowi C4H10 odpowiadają dwa izomery.

Bydgoszcz - miasto wojewódzkie nad Brdą i Kanałem Bydgoskim; prawa miejskie 1346; w XVI wieku ważny ośrodek handlu zbożem; obecnie duży ośrodek przemysłowy (m.in. przemysł elektrotechniczny, środków transportu), także ośrodek naukowy i kulturalny; liczne zabytki, w tym fara późnogotycka z XV wieku, spichlerze (XVIII-XIX wiek), gmach dawnego sądu (1778); ludność 384 800 (1993

Byron - George Gordon, lord 1788-1824. Angielski poeta, symbol romantyzmu i liberalizmu politycznego w całej XIX-wiecznej Europie; sławę zyskał "Wędrówkami Childe Harolda" (1812); późniejsze dzieła to m.in. "Więzień Czyllonu" (1816), "Beppo" (1818), "Mazepa" (1819), oraz najwybitniejsze "Don Juan"

Callas - Maria, (właściwie M. Kalojeropulo) 1923-1977. Śpiewaczka amerykańska pochodzenia greckiego; sopran w pięciu skalach; wybitny talent dramatyczny; największe kreacje stworzyła w operach: Norma, Lunatyczka, Madame Butterfly, Aida, Łucja z Lamermooru; zagrała tytułową rolę w filmie Pasoliniego Medea

całka - jedno z podstawowych pojęć matematycznych; całką nieoznaczoną funkcji f(x) nazywa się zbiór funkcji pierwotnych F(x), spełniających równość F(x)Żć = f(x); całka oznaczoną funkcji f(x) w granicach od a do b nazywa się różnicę F(b) - F(a).

Cambridge - hrabstwo w Anglii powierzchnia: 3410 km kw. miasta: Cambridge (ośrodek administracyjny), Ely, Huntingdon, Peterborough gospodarka: głównie rolnictwo ludność: 640 tysięcy (1991) sławni ludzie: Oliver Cromwell, Octavia Hill, John Maynard Keynes

Camus - Albert, 1913-1960. Pisarz francuski pochodzenia algierskiego, publicysta; brał czynny udział w ruchu oporu podczas II wojny światowej; jego powieści przesycone są duchem egzystencjalizmu: Obcy (1942), Dżuma (1947), Upadek (1956); w 1957 otrzymał Nagrodę Nobla.

Cannes - uzdrowisko i port na Lazurowym Wybrzeżu w południowo-wschodniej Francji; miejsce corocznego międzynarodowego festiwalu filmowego, na którym przyznaje się Złote Palmy

Capote - Truman, (właściwie Streckfus Persons) 1924-1984. Amerykański pisarz, dziennikarz i dramaturg; autor m.in. powieści Harfa traw (1951) i Śniadanie u Tiffany'ego (1958); w powieści Z zimną krwią (1966) ustanowił wzorzec literacki relacji dokumentalnej, opisując autentyczne zabójstwo w Kansas

Caravaggio - Michelangelo Merisi da, 1573-1610. Włoski malarz wczesnobarokowy; tworzył w Rzymie w latach 1592-1606 i na Malcie; jego życie było równie dramatyczne jak jego sztuka (musiał opuścić Rzym po dokonaniu zabójstwa); twórca stylu pełnego siły, wykorzystywał światłocień, koncentrując się na postaciach i stosując czasami skrót perspektywiczny

Cardin - Pierre, 1922-. Francuski projektant mody; lansowane przez niego stroje są zarówno śmiałe, jak i ekscentryczne; jego nazwiskiem firmowane są także perfumy

Carroll - Lewis, (właściwie Charles Lutwidge Dodgson) 1832-1898. Pisarz i matematyk angielski (wykładowca w Oxfordzie); sławę przyniosła mu klasyczna powieść fantastyczna dla dzieci Przygody Alicji w krainie czarów (1865)

Casanova - de Seingalt, Giovanni Giacomo (1725-1798). Włoski awanturnik, skrzypek oraz zgodnie ze swoimi Pamiętnikami - jeden z największych kochanków świata; od 1774 szpieg na usługach policji weneckiej; po długotrwałych wędrówkach został mianowany bibliotekarzem na zamku Dux księcia Waldsteina; tam spisywał swoje wspomnienia, które zostały opublikowane w latach 1826-38, lecz pełny tekst ukazał się dopiero w latach 1960- 61

Castro - (Ruz) Fidel, 1927-. Kubański polityk komunistyczny, premier w latach 1959-76, od 1976 prezydent; przywódca dwóch nieudanych przewrotów przeciwko prawicowemu rządowi Batisty i lider rewolucji, która usunęła dyktatora w 1959; w początkowym okresie sprawowania władzy przyczynił się do wzrostu poziomu życia większości Kubańczyków, lecz surowo rozprawił się z przeciwnikami politycznymi

celiakia - choroba niedoborowa występująca zazwyczaj u małych dzieci, spowodowana uczuleniem na gluten, czyli białko zawarte w zbożu; charakteryzuje się występowaniem biegunki i niedożywieniem.

celtyckie języki - zachodnia gałąź rodziny języków indoeuropejskich, dzieląca się na dwie grupy: brytańską (bretoński, walijski, kornwalijski, galijski) i goidelską (irlandzki, szkocki, mański); celtyckie języki były używane na obszarze od Morza Czarnego po Brytanię;

centaur - w mitologii greckiej, istota będąca pół mężczyzną, pół koniem; centaur żyły dziko w górach Tesalii, nie przestrzegając praw ludzkich; mentor Heraklesa, centaur Chiron, należał do wyjątków.

Centralna Agencja Wywiadowcza - (ang. Central Intelligence Agency), CIA, amerykańskie służby wywiadowcze utworzone w 1947; aktywne głównie za granicą, występują przeciw rządom lewicowym i chronią interesy finansowe Ameryki; od 1980 wszelka tajna działalność CIA musi być zgłaszana Kongresowi USA i autoryzowana przez prezydenta

Cerber - w mitologii greckiej, trzygłowy pies strzegący wejścia do podziemnego świata - Hadesu.

Cervantes - Saavedra Miguel de, 1547-1616. Hiszpański pisarz, poeta i dramaturg; twórca Don Kichota (1605-15), jednego z największych arcydzieł literatury światowej;

Cézanne - Paul, 1839-1906. Malarz francuski, postimpresjonista; jedna z najwybitniejszych postaci sztuki nowoczesnej; porzucił impresjonizm i wykształcił indywidualny styl, odznaczający się geometryzacją form, powiązaniem koloru z formą oraz przejrzystą kompozycją; pejzaże, portrety, kompozycje figuralne, w tym cykl Kąpiących się

Cezar - Gajusz Juliusz, około 100-44 p.n.e. Rzymski mąż stanu i wódz; wspólnie z Pompejuszem i Krassusem utworzył I triumwirat (60 p.n.e.); podbił Galię (58-50) i Brytanię (55-54); walczył przeciw Pompejuszowi (49-48) i pokonał go pod Farsalos; po pobycie w Egipcie powrócił do Rzymu, od 46 p.n.e. sprawując władzę dyktatorską; zamordowany przez spiskowców w marcu 44 p.n.e

Chandler - Raymond, 1888-1959. Pisarz amerykański; twórca ,,czarnej'' powieści kryminalnej; wykreował postać prywatnego detektywa Philipa Marlowe'a w takich utworach, jak Głęboki sen (1939), Żegnaj, laleczko (1940), Długie pożegnanie (1954). ´

Chanel - Coco, (Gabrielle) 1883-1971. Francuska projektantka mody; wylansowała tzw. małą czarną sukienkę oraz kostium o prostym kroju; zajmowała się także biżuterią i perfumami.

Chaplin - Charles, (Spencer) 1889-1977. Angielski aktor filmowy i reżyser; zdobył sławę w niemych komediach, grając rolę trampa z charakterystycznym wąsikiem i w meloniku; w swych filmach, jak Brzdąc (1920) czy Gorączka złota (1925), często łączył bufonadę z patosem; w późniejszych, dźwiękowych obrazach, np. w Dyktatorze (1940) i Światłach rampy (1952), nie zrezygnował z bogatej mimiki; należał do największych gwiazd kina.

Charles Ray - 1930-. Amerykański piosenkarz, autor piosenek i pianista; jego pierwszymi przebojami były m.in. I've Got a Woman (1955), What'd I Say (1959), Georgia on my Mind (1960); nagrywał różne rodzaje muzyki: blues, rock, soul, country oraz rhythm and blues.

Chartum - stolica i centrum handlowe Sudanu, położone w rozwidleniu Nilu Białego i Błękitnego; ludność 476 tysięcy (1983); wraz z Chartumem Północnym i Ondurmanem tworzy zespół miejski liczący około 2 mln mieszkańców.

chasydzi - ortodoksyjna sekta judaistyczna, założony w Polsce w XVIII wieku; wprowadziła kult cadyka; liczne spośród ich idei opierały się na kabale.

Chełm - miasto (do 1998 roku wojewódzkie) nad Uherką; prawa miejskie około 1392; obecnie przemysł materiałów budowlanych (cementownie), spożywczy, skórzany, metalowy; zabytki, m.in. kościół z XVII wieku, klasztor pijarów (XVII wiek) i bazylianów (XVIII wiek); w 1944 pierwsza siedziba PKWN; ludność 68600 (1993)

Chełmoński - Józef, 1849-1914. Malarz polski; przebywał w Monachium i Paryżu; w 1887 powrócił do kraju i osiadł we wsi Kuklówka; czołowy przedstawiciel realizmu, malował nastrojowe pejzaże, pędzące zaprzęgi konne i sceny rodzajowe o tematyce wiejskiej, m.in. Bociany (1900), Na folwarku (1875).

Chile - Republika Chilijska (República de Chile) powierzchnia: 756 950 km kw. stolica: Santiago miasta: Concepción, Vińa del Mar, Temuco; porty Valparaíso, Antofagasta, Arica, Iquique, Punta Arenas warunki naturalne: góry Andy wzdłuż granicy wschodniej; pustynia Atacama na północy; żyzne doliny w centrum; pastwiska i lasy na poudniu terytoria zależne: Wyspy Wielkanocne, Wyspy Juana Fernándeza, część Ziemi Ognistej, roszczenia do części Antarktydy głowa państwa i rządu: Eduardo Frei Ruiz-Tagle od 1994 system polit.: tworząca się republika demokratyczna gospodarka: eksport miedzi (czołowy producent na świecie), żelaza, molibdenu (drugie miejsce na świecie), azotanów, pulpy i papieru, produktów ze stali, ryb i owoców waluta: peso ludność: 13 mln (1990), w tym większość pochodzenia europejskiego oraz Metysi wywodzący się od Indian lub ludności pochodzenia hiszpsańskiego; roczny przyrost nat. 1,6% język: hiszpański religia: rzymskokatolicka 89% dochód narodowy: 18,9 mld dol. (1987); 6512 dol. na osobę

Chiny - Chińska Republika Ludowa (Zhonghua Renmin Gonhge Guo) powierzchnia: 9596960 km kw. stolica: Pekin miasta: Czungcing, Szenjang, Wuhan, Nankin, Harbin; porty Tiencin, Szanghaj, Cingtao, Kuangczou warunki naturalne: dwie trzecie Chin zajmują góry i pustynie (na północy i zachodzie); tereny południowe kraju leżą w dorzeczu rzeki Huang-ho, Jangcy i Si-ciang szef państwa: Jiang Zemin od 1993 głowa rządu: Li Peng od 1987 system polityczny: republika komunistyczna gospodarka: eksport herbaty, zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, jedwabiu, bawełny, ropy, minerałów (największe na świecie wydobycie wolframu i antymonu), chemikaliów, wyrobów przemysłu lekkiego waluta: juaan ludność: 1130065 tysięcy(1990), większość z nich stanowią Hanowie, czyli rdzenni Chińczycy; 67 mln to inne grupy etniczne: Tybetańczycy, Ujgurzy i Czuangowie zamieszkujący tereny przygraniczne; liczba ludności pochodzenia chińskiego żyjącej poza terytorium Chin (Hongkong, Tajwan) szacowana jest na 15-24 mln; roczny przyrost naturalny1,2% jezyk: chiński (w tym mandaryński - urzędowy), kantoński i inne dialekty religia: oficjalnie Chińczycy są ateistami, ale tradycyjnie wyznają taoizm, konfucjanizm i buddyzm; 13 mln muzułmanów; 3-6 mln katolików (podzieleni pomiędzy kościół narodowy., założony w 1958, i tradycyjny uznający zwierzchnictwo Rzymu); protestanci 3 mln dochód nar.: 293,4 mld dol. (1987); 274 dol. na osobę

chirurgia plastyczna - gałąź chirurgii zajmująca się korektą wrodzonych zniekształceń i rekonstrukcją niewielkich uszkodzeń ciała, powstałych w wyniku przebytej choroby lub kontuzji; chirurgia kosmetyczna zajmuje się wyłącznie pacjentami, którzy pragną dostosować swój wygląd do przyjętych norm estetycznych lub usunąć skutki starzenia się.

chlorek sodu - sól kuchenna NaCl, biały, krystaliczny związek występujący w naturze; typowe zjonizowane ciało stałe, o wysokiej temperaturze topnienia 801 stopni Celsjusza; rozpuszcza się w wodzie, lecz nie w rozpuszczalnikach organicznych; stopiony lub rozpuszczony w wodzie jest silnym elektrolitem; występuje w złożach; szeroko stosowany w przemyśle spożywczym jako przyprawa lub konserwant oraz w przemyśle chemicznym do otrzymywania sodu, chloru i węglanu sodu.

chlorofil - zielony barwnik występujący u większości roślin; powoduje absorpcję energii świetlnej w procesie fotosyntezy; absorbuje czerwone i niebieskie pasma promieniowania słonecznego, a odbija zielone, co nadaje roślinom ich charakterystyczną barwę

chloroplasty - organelle komórkowe rozwijające się w komórkach roślinnych na świetle z protoplastydów; zawierają zielony barwnik - chlorofil, warunkujący pochłanianie energii świetlnej w procesie fotosyntezy; w chloroplastach stwierdzono także obecność DNA.

Chłopicki - Józef, 1771-1854. Polski generał, dyktator w powstaniu listopadowym; uczestnik wojny polsko-rosyjskiej (1792) i powstania z 1794; służył w Legionach polskich we Włoszech i armii napoleońskiej; 1830-31 naczelnik siły zbrojnej i dyktator; ciężko ranny w bitwie pod Grochowem, którą dowodził.

Chodkiewicz - Jan Karol, 1560-1621. Hetman wielki litewski od 1605; naczelny dowódca armii polskiej podczas walk ze Szwecją w Inflantach (m.in. zwycięstwo pod Kircholmem, 1605), pogromca floty szwedzkiej pod Salis (1609); naczelny dowódca wojsk polskich w wyprawie chocimskiej przeciw Turkom (1621), podczas której zmarł; jeden z najwybitniejszych dowódców polskich

cholesterol - biały, krystaliczny sterol występujący głównie w organizmach zwierzęcych, zwłaszcza w tłuszczu, krwi, tkance nerwowej i żółci; dostarczany w pokarmie (jaja, mięso, masło); wysoki poziom cholesterolu we krwi powoduje arteriosklerozę (stwardnienie tętnic)

Chopin - Fryderyk, 1810-1849. Polski kompozytor i pianista; debiutował jako pianista w wieku 8 lat; zrewolucjonizował technikę gry na fortepianie; skomponowane przez niego utwory na fortepian (w tym dwa koncerty z orkiestrą oraz sonaty, etiudy, preludia, polonezy, mazurki, walce, nokturny, ballady, scherza) charakteryzują się dużą zmiennością nastrojów i rytmiczną płynnością.

Chorwacja - Republika Chorwacji powierzchnia: 56538 km kw. stolica: Zagrzeb miasta: porty Rijeka, Zadar, SSibenik, Split, Dubrownik warunki naturalne: wybrzeże Adriatyku z dużą liczbą wysp, bardzo górzyste (z częścią Krasu, Alpami Julijskimi i Styryjskimi); nieliczne bagna głowa państwa: Franjo Tudjman od 1990 szef rządu: Nikica Valentić od 1993 system polityczny: powstająca demokracja gospodarka: produkty: zboża, ziemniaki, tytoń, owoce; hodowla zwierząt; wyroby metalowe, tekstylia waluta: dinar chorwacki ludność: 4760 tysięcy (1990), w tym Chorwaci 75%, Serbowie 12%, Słoweńcy 1% język: chorwacki dialekt serbsko-chorwackiego religia: rzymskokatolicka (Chorwaci), prawosławna (Serbowie) dochód narodowy: 7,9 mld dol. (1990); 1660 dol. na osobę

Chruszczow - Nikita, 1894-1971. Polityk radziecki, I sekretarz KC KPZR 1953-64, premier 1958-64; zwyciężył w walce o władzę po śmierci Stalina; w 1956 jako pierwszy z członków rządu potępił Stalina; jego program destalinizacji przyczynił się do rozruchów w Polsce i na Węgrzech; zdymisjonowany z powodu kłopotów w polityce gospodarczej i zagranicznej (zerwanie stosunków dyplomatycznych z Chinami w 1960; konflikt z USA dotyczący rakiet radzieckich rozmieszczonych na Kubie w 1962) i zastąpiony przez Leonida Breżniewa i Aleksieja Kosygina

cieplarniany efekt - zatrzymywanie w atmosferze Ziemi promieniowania słonecznego, które wchłaniane przez Ziemię i później emitowane z jej powierzchni, nie może wydostać się z atmosfery, gdyż przeszkadzają mu w tym różne gazy obecne w powietrzu; skutkiem tego zjawiska jest podwyższenie się temp. na Ziemi; w cieplarni ogrodowej taki sam efekt dają szklane ściany; główne gazy cieplarniane to dwutlenek węgla, metan i chlorofluorowęglowodory

Clapton - Eric, 1945-. Angielski gitarzysta bluesowy i rockowy, piosenkarz, kompozytor; w latach 1963-65 członek grupy The Yardbirds, a w latach 1966-68 Cream; na płycie Layla (1970, sygn. Derek and The Dominos) dał się poznać jako prekursor heavy rocka; w dalszej karierze solowej przyjął styl spokojniejszy, m.in. płyta Journeyman

Cleveland - hrabstwo w północno-wschodniej Anglii; powierzchnia: 580 km kw.; miasta: Middlesbrough (ośrodek administracyjny), Stockton on Tees, Billingham, Hartlepool; gospodarka: przemysł hutniczy i chemiczny; ludność: 555 tysięcy (1987);

Clift - (Edward) Montgomery, 1920- 1966. Amerykański aktor filmowy i teatralny; gwiazdor późnych lat 40. i 50.; grał w takich filmach, jak Rzeka Czerwona (1948), Miejsce pod słońcem (1951) i Stąd do wieczności (1953); zagrał tytułową rolę w filmie Doktor Freud (1962

Clinton - Bill, (William Jefferson) 1946-. Polityk amerykański, demokrata; prezydent od 1993; w latach 1979-81 i 1983-93 jako gubernator stanu Arkansas zyskał sobie opinię człowieka liberalnego i postępowego; w 1992 (pomimo wielu zarzutów) wygrał kampanię o fotel prezydencki, wysuwając na plan pierwszy sprawy polityki wewnętrznej i uzdrowienie gospodarki

Close - Glenn, 1948-. Amerykański aktorka; nominowana do Oscara za role w filmach Fatalne zauroczenie (1987) i Niebezpieczne związki (1988); wystąpiła też m.in. w Hamlecie (1990, rola Gertrudy) i Schadzce z Wenus (1991), gdzie wcieliła się w postać śpiewaczki operowej

coca-cola - nazwa rynkowa słodkiego napoju gazowanego, produkowanego początkowo z liści koki z dodatkiem smakowym orzeszków kola, zawierającego karmel i kofeinę; recepturę opracowano w 1886.

Cocteau - Jean, 1889-1963. Francuski poeta, dramaturg i reżyser filmowy; czołowa postać europejskiego modernizmu; współpracował z Picassem, Diagilewem i Strawińskim; twórca zbiorów poezji, baletów, m.in. Byk na dachu (1920), sztuk, jak Orfeusz (1926), i powieści Les enfants terribles (1929), filmów Piękna i bestia (1947) i Testament Orfeusza

Comédie Française - (Komedia Francuska) teatr w Paryżu, założony w 1680 przez Ludwika XIV z połączenia dawnej trupy Moliera i zespołu Hőtel de Bourgogne; scena narodowa Francji z repertuarem klasycznym; znany z występów wybitnych aktorów, m.in. Moliera, S. Bernhardt; obecnie gra w nim Polak, Andrzej Seweryn.

Connecticut - stan w Nowej Anglii w USA powierzchnia: 13 tysięcy km kw. stolica: Hartford miasta: Bridgeport, New Haven, Waterbury warunki naturalne: wyżyna na północnym-zachodzie, rzeka Connecticut gospodarka: główne produkty: nabiał, drób, tytoń, zegarki, zegary, wyroby ze srebra, helikoptery, silniki samolotowe, łodzie podwodne o napędzie atomowym ludność: 3 287 100 (1990) sławni ludzie: Phineas T. Barnum, George Bush, Katharine Hepburn, Harriet Beecher Stowe, Mark Twain

Conrad - Joseph, (właściwie Teodor Józef Korzeniowski) 1857-1924. Pisarz angielski, urodzony na Ukrainie w rodzinie polskiej; w wieku 17 lat wstąpił do francuskiej marynarki handlowej; zaczął uczyć się angielskiego mając 21 lat; jego największe dzieła to powieści: Lord Jim (1900), Nostromo (1904), Tajny agent (1907), W oczach Zachodu (1911), i opowiadanie Jądro ciemności

Cooka, Wyspy - archipelag sześciu dużych i wielu mniejszych wysp w Polinezji, 2600 km od wybrzeży Nowej Zelandii; powierzchnia 290 km kw.; ludność 19 tysięcy (1991); główne produkty: owoce, rękodzieło; od 1965 Cooka Wyspy stały się autonomicznym terytorium Nowej Zelandii.

Coppola - Francis Ford, 1939-. Amerykański reżyser filmowy i scenarzysta; jego Ojciec chrzestny (1971, Oscar) stał się jednym z najbardziej kasowych filmów w dziejach kina i Coppola zrealizował jeszcze dwie kolejne części w 1974 (Oscar) i 1990; akcja Czasu apokalipsy (1979) rozgrywa się podczas wojny w Wietnamie

Costner - Kevin, 1955-. Amerykański aktor filmowy, reżyser i poducent; pierwszy sukces odniósł rolą w dramacie gangsterskim Nietykalni (1987); zrealizował western Tańczący z wilkami (1990, Oscary), w którym zagrał główną rolę; wystąpił też jako Robin Hood - książę złodziei (1991).

cukry - (sacharydy, węglowodany), w chemii, grupa związków chemicznych występująca w przyrodzie najobficiej, zbudowanych z wodoru, węgla i tlenu, pochodzenia głównie roślinnego, stanowiących podstawowe źródła energii koniecznej dla procesów życiowych; wyróżnia się cukry proste (monosacharydy) - bezbarwne, bezwonne krystaliczne substancje, rozpuszczalne w wodzie, często o słodkim smaku (glukoza, fruktoza) oraz zbudowane z 2 cząsteczek cukru prostego dwucukry (disacharydy), np. maltoza i sacharoza.

cukrzyca - choroba, wada tzw. wysepek Langerhansa w trzustce sprawia, że organizm nie wytwarza hormonu insuliny, a przez to nie rozkłada cukrów; leczenie za pomocą ściśle kontrolowanej diety i doustnego lub iniekcyjnego podawania insuliny

curriculum - vitae,cv(łac. - życiorys), dane o wykształceniu i poprzednim zatrudnieniu, dołączane do podania o pracę

Cybulski - Zbigniew, 1927-1967. Popularny aktor polski filmu powojennego; główne role w filmach, m.in. Popiół i diament A. Wajdy (1958), Salto T. Konwickiego (1965), Rękopis znaleziony w Saragossie W.J. Hasa; także role teatralne i telewizyjne; zginął tragicznie

cyjanek - CN-, jon pochodzący od cyjanowodoru (HCN) i każda sól zawierająca ten jon (powstała przy neutralizowaniu cyjanowodoru zasadą); do najważniejszych należą cyjanek potasu (KCN), sodu, wapnia, rtęci, złota, miedzi; niektóre są silnymi truciznami.

cyna - miękki, srebrnobiały, kowalny i ciągliwy pierwiastek metaliczny; symbol Sn, liczba atomowa 50, masa atomowa 118,69; tworzy trzy odmiany alotropowe: błyszczącą formę metaliczną (powyżej 13,2 stopni Celsjusza), kruchą i łamliwą (powyżej 161 stopni Celsjusza) oraz formę szarego proszku (poniżej 13,2 stopni Celsjusza), popularnie nazywaną dżumą cynową; metal ten jest dość miękki (trochę twardszy niż ołów), może być toczony, zgniatany lub wykuwany w cienką blachę; ma niską temp. topnienia; w naturze rzadko występuje jako wolny metal; jest odporny na korozję i dlatego używa się go do pokrywania innych metali

cynicy - wyznawcy greckiej szkoły filozoficznej, założony w Atenach około 400 p.n.e. przez ucznia Sokratesa, Antystenesa, który głosił surową i prostą moralność oraz całkowitą pogardę dla przyjemności i wygód

cynk - twardy, łamliwy, niebieskawobiały metal; symbol Zn; liczba atomowa 30; masa atomowa 65,37; najważniejszą rudą jest sfaleryt, czyli blenda cynkowa (siarczek cynku, ZnS); cynk jest odporny na działanie powietrza i wilgoci w zwykłych temp.; stosowany jako składnik stopów, np. mosiądzu, do cynkowania metali (np. żelazo galwaniczne); związek chemiczny - tlenek cynku - jest wykorzystywany w maściach (jako środek ściągający) oraz kosmetykach, farbach, szkle i farbie drukarskiej.

Cypr - Republika Cypryjska (grecki Kipriaki Dimokratia) i Turecka Republika Północnego Cypru (Kibris Cumhuriyeti) powierzchnia: 9251 km kw. (37% należy do Turcji) stolica: Nikozja (podzielona między Turków i Greków) miasta porty: Limassol, Larnaka, Pafos (greckie); Morphou, Kyrenia i Famagusta (tureckie) głowa państwa i rządu: Glafkos Kleridis (Grek) od 1993; Rauf Denktas (Turek) od 1976 system polityczny: podzielona republika demokratyczna gospodarka: eksport cytrusów, winogron, rodzynków, sherry, ziemniaków, odzieży, obuwia waluta: funt cypryjski i lir turecki ludność: 708 tysięcy (1990), w tym pochodzenia greckiego 78%, pochodzenia tureckiego 18% roczny przyrost nat.: 1,2% język: grecki, turecki (urzędowe), angielski religia: grekokatolicy 78%, muzułmanie (sunnici) 18% dochód narodowy: 3,7 mld dol. (1987); 5497 dol. na osobę

cytologia - nauka o komórkach i ich funkcjach; postęp w tej dziedzinie stał się możliwy dzięki wynalezieniu mikroskopu elektronowego. q cytoplazma *** część komórki otaczająca jądro; zawiera wszystkie organelle (mitochondria, chloroplasty itd.).

Czad - Republika Czadu (République du Tchad) powierzchnia: 1284 tysiące km kw. stolica: Ndjamena (dawniej Fort Lamy) miasta: Sarh, Moundou, Abéché warunki naturalne: na północy góry i część pustyni Sahara, na południu. wilgotna sawanna; rzeki płynące z północnego zachodu do jeziora Czad głowa państwa: Idriss Déby od 1990 szef rządu: Kassiré Delwa Koumakoye od 1993 system polityczny: republika demokratyczna gospodarka: eksport bawełny, zwierząt domowych, skór waluta: frank CFA ludność: 5064 tysiące (1990); roczny przyrost naturalny: 2,3% (plemiona nomadów sezonowo wędrują w kierunku północ-południe w poszukiwaniu wody) język: francuski, arabski (oba oficjalne); ponad 100 języków afrykańskich religia: muzułmanie 44% (na północy); chrześcijanie 33%, animiści 23% (na południu) dochód narodowy: 980 mln dolarów (1986); 186 dolarów na osobę

czarna dziura - obiekt kosmiczny o przyciąganiu tak silnym, że pochłania wszystko, nawet światło; sądzi się że czarna dziura powstaje, kiedy duże gwiazdy kurczą się, kończąc życie, i wciągają wszystko, co znajduje się w ich pobliżu; masa wpadająca w czarną dziurę zostaje w jej centrum zmniejszona do nieskończoności; obiekty takie mogą być obserwowane, ponieważ pochłaniane przez nie gazy stają się tak gorące, że emitują promieniowanie rentgenowskie.

czarna wdowa - Latrodectus mactans, pająk północnoamerykański; samiec jest niewielki i niegroźny, lecz samica ma długość 1,3 cm, czerwoną plamkę na brzuchu i silnie trujący jad; ukąszenie powoduje u człowieka gorączkę, lecz w większości przypadków nie jest śmiertelne

Czarne, Morze - morze śródlądowe w południowo-wschodniej Europie, połączone z Morzem Azowskim i morzem Marmara oraz z Morzem Śródziemnym; pod dnem Czarnego Morza znajdują się jedne z największych na świecie złóż uranu; wody Czarnego Morza są wysoce zanieczyszczone nawozami rolniczymi

Czarnogóra - republika związkowa w byłej Jugosławii powierzchnia: 13 800 km kw. stolica: Titograd miasta: Cetinje warunki naturalne: teren górzysty ludność: 620 tysięcy (1986), w tym 400 tysięcy Czarnogórców, 80 tysięcy Muzułmanów, 40 tysięcy Albańczyków język: serbska odmiana serbsko-chorwackiego religia: serbskie prawosławie

Czechy - Republika Czeska powierzchnia: 78864 km kw. stolica: Praga miasta: Brno, Ostrawa, Ołomuniec, Pilzno, Usti nad Łabą i Hradec Králové warunki naturalne: kraj górzysty; główne rzeki: Morawa, Łaba, Wełtawa; w zachodnich Karpatach znajdują się uzdrowiska; góry Sudety środowisko naturalne: od 1991 uważa się Czechy za najbardziej zanieczyszczony kraj wschodniej Europy, zwłaszcza zaś północne Czechy, gdzie wydobywa się 70% węgla i gdzie znajduje się blisko połowa elektrowni; rejon Pragi zanieczyszczony dwutlenkiem siarki; 75% wód w rzekach nie odpowiada światowej normom czystości głowa państwa: Václav Havel od 1993 szef rządu: Václav Klaus od 1993 system polityczny: demokracja partie polityczne: Partia Demokratyczna - prawicowi centryści; Ruch Obywatelski - lewicowi centryści; Partia Komunistyczna gospodarka: eksport maszyn i pojazdów, węgla, żelaza i stali, produktów chemicznych, szkła i ceramiki waluta: korona ludność: 10 300 tysięcy (1991), w tym znaczna mniejszość niemiecka; roczny przyrost naturalny 0,4% język: czeski (urzędowy) religia: rzymskokatolicka 75%, protestanci, husyci, ortodoksi dochód narodowy: 26 mld dolarów (1990); 2560 dolarów na osobę

Czernobyl - miasto w środkowej Ukrainie; miejsce lokalizacji elektrowni nuklearnej; w IV 1986 zdarzył się tam wyciek (spowodowany przegrzaniem) z reaktora ciśnieniowo-wodnego; spowodowana tym chmura radioaktywnych izotopów dotarła aż do Szwecji; ponad 250 osób zginęło, a tysiące km kw. terenu zostały skażone

czerwonka - (dyzenteria), zakażenie jelita grubego wywołujące bóle brzucha i bolesną krwawą biegunkę; istnieją dwa rodzaje czerwonki: amebowa (wywołana przez pierwotniaki), powszechna w krajach zwrotnikowych, mogąca prowadzić do uszkodzenia wątroby, i bakteryjna, najczęściej spotykany rodzaj czerwonki w strefie umiarkowanej.

Czerwony Krzyż - organizacja społeczna o charakterze międzynarodowym założony przez Konwencję Genewską w 1864, z inicjatywy szwajcarskiego lekarza Henri Dunanta; symbol: czerwony krzyż na białym tle; jej celem jest opieka nad rannymi i jeńcami podczas wojny, w okresie pokoju zaś nad uchodźcami, kalekami oraz ofiarami klęsk żywiołowych.

Częstochowa - miasto (do 1998 roku wojewódzkie) nad Wartą; w 1377 wzmiankowana już jako miasto; obecnie duży ośrodek przemysłu włókienniczego i hutnictwa żelaza; największy ośrodek kultu maryjnego w Polsce: klasztor paulinów na Jasnej Górze (XIV wiek) z kościołem (XV-XVII wiek), w którym mieści się kaplica z cudownym obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej; ludność 259900

części mowy - gramatyczna funkcja słowa, opisana w tradycji świata zachodniego i oparta na wzorach łacińskich i greckich; czterema głównymi częściami mowy są: rzeczownik, czasownik, przymiotnik i przysłówek; drugorzędne części mowy różnią się w zależności od szkół teorii gramatycznych i obejmują: rodzajnik, spójnik, przyimek i zaimek.

Czyngis-chan - (właściwie Temudżyn) około 1167-1227. Mongolski wódz, władca wszystkich ludów mongolskich od 1206; rozpoczął podbój Chin Północnych w 1213, dokonał najazdu na imperium szacha Chiwy (1219-25) i wkroczył do Indii Północnych; kiedy zmarł, jego imperium rozciągało się od Morza Żółtego po Morze Czarne i wciąż się rozrastało, żeby wreszcie objąć terytorium od Węgier do Korei; prawdopodobnie Czyngis-Chan sprawował władzę nad największym obszarem w dziejach; był nie tylko świetnym dowódcą wojskowym, ale i twórcą silnego systemu politycznego

dadaizm - awangardowy ruch artystyczno-literacki zapoczątkowany w Zurychu (Szwajcaria) w 1915 przez poetę rumuńskiego Tristana Tzarę (1896-1963); główne założenia to negacja dotychczasowej sztuki, odrzucenie wszelkich rygorów i autorytetów na rzecz swobodnych skojarzeń, fantazji i absurdalnego dowcipu; w literaturze był potokiem kojarzonych automatycznie słów lub dźwięków; w sztuce - kompozycje z przypadkowo dobranych przedmiotów (kolaż i fotomontaż); dadaizm rozwijał się w 1916-23 w Niemczech i Francji, częściowo w USA;

Dakota Południowa - stan w północnej części USA, nad rzeką Missouri powierzchnia: 199800 km kw. stolica Pierre miasta: Sioux Falls, Rapid City warunki naturalne: powierzchnia wyżynna - Wielkie Równiny; Czarne Wzgórza (z granitową górą Rushmore, w której są wyrzeźbione gigantyczne podobizny prezydentów Waszyngtona, Jeffersona, Lincolna i Roosevelta); w miejscowości Castle Rock znajduje się geograficzny środek USA gospodarka rolnictwo: (główne uprawy: kukurydza, owies, pszenica), hodowla bydła i owiec; wydobycie złota (drugie miejsce w kraju) i berylu ludność: 696 tysięcy (1990)

Dali - Salvador, 1904-1989. Malarz i grafik hiszpański, także teoretyk malarstwa; czołowy przedstawiciel surrealizmu; w okresie studiów przyjaźnił się z pisarzem F. Garcia Lorką i L.Bunuelem, z którym współpracował przy dwóch filmach surrealistycznych: Pies andaluzyjski (1929) i Złoty wiek (1931); twórca własnej metody ,,paranoiczno-krytycznej'', która jest wg artysty ,,spontaniczną metodą irracjonalnego poznania, polegającą na krytycznej interpretacji urojeń'' (wpływ psychoanalizy S. Freuda, i przejawia się w malarstwie kompozycjami dziwacznych tworów i absurdalnego zestawiania przedmiotów; najsłynniejsze dzieła: Trwałość pamięci (1931), Płonąca żyrafa (1935), a także portrety żony, Gali.

Dallas - miasto w Teksasie, USA; ludność: 1006900 (1990); aglomeracja miejska z Dallas-Fort Worth 3885400 mln; ważny ośrodek handlowo-bankowy, agencje ubezpieczeniowe, przetwórstwo ropy naftowej, przemysł lotniczy, elektrotechniczny; kosmonautyka; lotnisko Dallas-Fort Worth (otwarte w 1973) należy do największych na świecie;

Damaszek - stolica Syrii, nad rzeką Nahr Barada, na południowy-wschód od Bejrutu; ludność 1 251 tysięcy (1981); przemysł jedwabniczy, drzewny, rzemiosło (wyroby z mosiądzu i miedzi); pierwsze wzmianki - XV wiek p.n.e. (był miastem starożytnym nawet w czasach biblońskich); najokazalszym budynkiem jest Wielki Meczet (meczet Omajjdów), przebudowany w VIII wieku z bazyliki Jana Chrzciciela (z V wieku

Dania - Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) powierzchnia: 43075 km kw. stolica: Kopenhaga miasta: porty morskie Aerhus, Odense, Aelborg, Esbjerg warunki naturalne: Dania leży na Półwyspie Jutlandzkim i około 500 wyspach (100 zamieszkanych) wraz z wyspą Bornholm na Morzu Bałtyckim; tereny nizinne o rzeźbie polodowcowej; uprawne; wydmy i zatoki na zachodnim wybrzeżu, głębokie fiordy na wschodnim; największa wyspa Zelandia, na której położona jest większa część Kopenhagi (pozostała część miasta leży na wyspa Amager) terytoria zależne: Grenlandia i Wyspy Owcze głowa państwa: królowa Małgorzata II od 1972 szef rządu: Poual Nyrup Rasmussen od 1993 system polityczny: demokracja liberalna gospodarka: wysoko rozwinięty kraj przemysłowo-rolniczy; przemysł spożywczy (głównie mleczarski, mięsny, rybny, piwowarski), środków transportu (głównie stoczniowy, samochodowy, samolotowy), elektryczny, chemiczny, odzieżowy waluta: korona ludność: 5134 tys. (1991); roczny przyrost nat. 0% język: duński (urzędowy), niemiecki (język mniejszości) religa: luteranizm 97% dochód narodowy: 85,5 mld dol. (1987); 16 673 dol. na osobę

Dante *** Alighieri, 1265-1321. Największy poeta włoski; przez całe życie związany z Florencją; od 1302 polityczny wygnaniec, przebywał do końca życia na dworze w Rawennie; najwybitniejsze dzieło Dantego, będące wielką syntezą kultury średniowiecza, to Boska komedia (1307-21), poemat napisany w języku włoskim, będący trzyczęściowym epickim opisem podróży Dantego przez piekło, czyściec i raj, przez które prowadzi go (częściowo) poeta

Darwin Charles Robert - 1809-1882. Angielski przyrodnik, twórca teorii ewolucji, który wprowadził pojęcie doboru naturalnego (równocześnie z A.R. Wallace'em; jako przyrodnik na statku HMS Beagle prowadził w latach 1831-36 badania naukowe w Ameryce Południowej i na wyspach Galapagos; po powrocie opublikował dzieło O powstawaniu gatunków... (1859), gdzie wyjaśnił ewolucję jako proces przemian dokonujących się dzięki doborowi naturalnemu i sztucznemu, walki o byt, zmienności gatunkowej; dzieło wzbudziło kontrowersje, ponieważ podważało dosłowną interpretację biblijną Księgi Rodzaju

Daszyński - Ignacy, (pseudonim Żegota) 1866-1936. Polski działacz polityczny, publicysta; poseł do parlamentu austriackiego (1897-1918); w 1918 premier i minister spraw zagranicznych w Tymczasowym Rządzie Ludowej Republiki Polskiej; działacz PPS, przewodniczący Rady Naczelnej tej organizacji (1921-28, 1931-34); wicepremier w rządzie W. Witosa; wicemarszałek (1922- 27), a następnie marszałek (1928-30) Sejmu;

Davis Bette - (właściwie Ruth Elizabeth Davis) 1908-1989. Aktorka amerykańska; role charakterystyczne i dramatyczne; karierę filmową rozpoczęła w 1930; role w filmach: W niewoli uczuć (1934), Niebezpieczny (1935) i Jezebel (1938), za które zdobyła Oscary, Wszystko o Ewie - Oscar za najlepszy film 1950 oraz Co się zdarzyło Baby Jane? (1962); pracowała do lat 80.; ostatnia rola w filmie Sierpniowe wieloryby (1987), w którym wystąpiła z Lilian Gish

Davis Miles - (Dewey, Jr) 1926-1991. Amerykański kompozytor jazzowy, gracz na trąbce i lider zespołu; nagrywał muzykę bebop z Charlie Parkerem (1945), zapoczątkował cool jazz w latach 50-tych i jazz-rock w końcu latach 60-tych; najważniejsze płyty: Birth of the Cool (1957, nagrana w 1949 i 1950), Sketches of Spain (1959) i Bitches' Brew (1970)